دکتر حسین اعتمادى

 حسابداری مدیریت بعنوان یكی از شاخه های اصلی حسابداری در قالب سیستم اطلاعاتی حسابداری نقش خود را ایفا مینماید. مدیران از اطلاعات حسابداری برای تحقق بخشیدن به سه هدف عمده زیراستفاده مینمایند:

١- برای برنامه ریزی و کنترل عملیات مستمر واحد تجاری. این مرحله، ارزیابی عملكرد افراد و فعالیتها را شامل میگردد.

٢- برای تصمیم گیری های غیرمستمر، تصمیمات کوتاه مدت مانند تعیین قیمت برای محصولات و خدمات،پذیرش سفارش خاصی از یك محصول یا عدم پذیرش آن،اینكه از بین محصولات و خدمات مختلف بر کدامیك تأکیدکنیم و تصمیمات بلندمدت نظیر تولیدمحصول جدید و یااحداث کارخانه در مكان مناسب.

٣- برای گزارش وضعیت مالی و نتایج عملكرد شرکت به گروههای استفاده کننده برون سازمانی. با توجه به اهداف فوق، حسابداری مدیریت، اطلاعاتی دراختیار مدیریت قرار میدهد که واحد تجاری را به صورت موفق اداره نمایند. وجوه تمایز بین حسابداری مدیریت و حسابداری مالی را میتوان در شكل شماره ١ نشان داد.

شكل شماره ١

 

 

حسابداری مدیریت

حسابداری مالی

۱- استفاده کنندگان اولیه

درون سازمانی - مدیران داخلی واحد تجاری

برون سازمانی -سرمایه گذاران -اعتبار دهنگان - مراجع دولتی

۲- نمرکز زمانی

آینده گرا

گذشته گرا

۳- گزارشها

عدم پایبندی به اصول پذیرفته شده حسابداری

پایبندی به اصول پذیرفته شده حسابداری

۴- بازتاب های رفتاری

توجه به چگونگی تاثیر رفتار کارکنان از طریق گزارشها

توجه به کفایت افشاء - بازتاب های رفتاری در اولویت دوم قراردارند

حسابدارى مدیریت حسابدارى مالى

١- استفاده کنندگان اولیه درون سازمانی مدیران داخل واحد تجاری  برون سازمانی سرمایه گذاران،

اعتباردهندگان و مراجع دولتی

٢- تمرکز زمانی آینده گرا، مانند تهیه بودجه سال دوم در سال اول گذشته گرا مانند گزارش عملكرد واقعی سال اول در سال دوم

 ٣- گزارشها عدم پایبندی به اصول پذیرفته شده حسابداری با ارائه گزارشهای تفصیلی پایبندی به اصول پذیرفته شده حسابداری و ارائه گزارشهای خلاصه شده

٤- بازتابهای رفتاری توجه به چگونگی تاثیر رفتار کارکنان از  طریق گزارشها توجه به کفایت افشاء. بازتابهای رفتاری در اولویت دوم قرار دارد. بازخورد ارزیابی، با بكارگیری، گزارشاتی برنامه و اقدامات با استفاده از بودجه جهت مقایسه نتایج واقعی و بودجه شده دو ابزار مهم حسابداری جهت کمك به مدیریت واحدهای اقتصادی بودجه و گزارش های اجرایی (عملكرد) میباشد. بودجه، یك برنامه کمی جهت اقدامات و هماهنگی بین واحدها و گزارش عملكرد، جهت اندازه گیری فعالیتها مورد  استفاده  قرار میگیرد. این گزارشات اغلب جهت مقایسه نتایج واقعی و بودجه مورد استفاده قرار میگیرد. تفاوت ( بین نتایج واقعی و بودجه را عمومآً انحراف  مینامند. بطور کلی موارد فوق را میتوان در دیاگرام  نشان داد.                        

      ساختار تصمیمات:

اگر چه هر یك از مدیران ، تصمیمات خود را به گونه ای نسبتآً متفاوت اتخاذ مینمایند لیكن اغلب آنان در مورد مراحل  زیرین در فرآیند تصمیم گیری توافق دارند:

 ١- تعریف مسئله

 ٢- شناسایی راه حلها

 ٣- گردآوری اطلاعات مربوط

 ٤- تصمیم گیری

قبل از اشاره به موارد فوق باید این نكته را یادآور شد که اصولا تصمیم گیری به دو گروه قابل تفكیك است:

الف- تصمیم گیری در شرایط اطمینان که در این قبیل تصمیمات برای هر تصمیم یك نتیجه بیشتر وجودندارد و درواقع با اتخاذ چنین تصمیمی، حتمآً نتیجه از قبل پیشبینی شده آن اتفاق میافتد. در واقع احتمال وقوع نتایج چنین تصمیماتی برابر با یك میباشد.

ب - تصمیم گیری در شرایط عدم اطمینان: در این قبیل تصمیم گیری برای هر تصمیم بیش از یك نتیجه قابل پیشبینی است لذا تصمیم گیرنده (مدیر) در شرایطی قرار میگیرد که نسبت به وقوع نتایج اطمینان ندارد بعنوان مثال سرمایه گذاری در پروژهای که ممكن است سود سرشاری و از طرفی دیگر زیان هنگفتی را برای تصمیم گیرنده بدنبال داشته باشد. مراحلی که در فرآیند تصمیم گیری بدان اشاره گردید معمولا بیشتر به تصمیمات نوع دوم اشاره دارد.

١ - تعریف مسئله:

مهمترین مرحله در فرآیند تصمیمگیری تعریف مسئله است زیرا کلیه فعالیتهای بعدی این فرآیند به این مرحله بستگی دارد. چنانچه مدیران درك روشنی از مسئله در دست بررسی نداشته باشند ممكن است وقت و منابع مالی زیادی راصرف شناسایی راه حلها و گردآوری اطلاعاتی کنند که کمك موثری به  حل مسئله ننماید. چون تعریف نادرست مسئله باعث اتلاف وقت و منابع میشود بنابر این تصمیم گیرندگان نباید برای شروع مرحله شناسایی راه حلها شتاب نمایند.

 ٢ - شناسایی راه حلها:

هنگامی که مسئله تعریف شد، این سئوال مطرح میشود که چگونه باید آنرا حل کرد؟ برای حل مسایل معمولا بیش ازیك راه ممكن وجود دارد. در مراحل شناسایی مدیران میتوانند از قوه ابتكار و خلاقیت خود استفاده نمایند. در این مرحله نیازی به رعایت احتیاط نیست زیرا در مراحل بعدی نیز راه حلهای شناسایی شده مورد ارزیابی قرار میگیرد.

٣ - گردآوری اطلاعات:

از آنجا که جهت تسهیل در امر تصمیمگیری ، ممكن است به اطلاعات متنوعی نیاز باشد مدیران قسمتی از اطلاعات موردنیاز خود را از درون سازمان و قسمت دیگر را از خارج سازمان و برخی از آنها را براساس  رویدادهای گذشته و برخی دیگر را براساس انتظارات خود از رویدادهای آینده ، تامین مینمایند. اطلاعات ، صرف نظر از ماهیت آن باید مربوط باشدیعنی به دانش تصمیم گیرنده افزوده و یا از تردید وی بكاهد.به عبارت دیگر اطلاعات باید در تصمیم فرد تصمیم گیرنده موثر باشد و دانستنی های وی را افزایش و احتمال انتخاب تصمیم اشتباه را کاهش دهد.

٤- تصمیم گیری:

از آنجا که در فرآیند تصمیمگیری غالبآً یك متغیر به تنهایی نسبت به سایر متغیرها یا عوامل برتری ندارد لذا دربدو امر چنین بنظر میرسد که با تعریف مسئله ، شناسایی راه حلها و جمع آوری اطلاعات مربوط تصمیمگیری آسان باشد. با توجه به تداخل عوامل تصمیمگیری با یكدیگر و اثرگذاری آنها بر هم  تصمیمات نهایی معمولا براساس مدل تصمیم گیری صورت میپذیرد. مدل تصمیم گیری معمولا توصیف رویه هایی است که براساس آن اتخاذ تصمیم میشود.در اغلب موارد حتی در تصمیم گیری مسائل پیچیده ، مدلهای تصمیمگیری شكل کاملا ساده ای دارند و بر بالا بردن کیفیت تصمیمات اثر میگذارند. مانند تصمیمی که یك خریدار سهام جهت خرید سهام میگیرد مثلا برای وی افزایش سود  سهام پرداختی در طی سه سال گذشته به میزان ١٠ % میتواند عامل تصمیم وی به خرید سهام باشد و یا کنترل کیفیت کالا از طریق نمونه برداری; چنانچه محصولات  نمونه گرفته شده بعنوان مثال بیش از ٣% معیوب بودند تولید متوقف میشود.

نقش اطلاعات حسابدارى در تصمیم گیرى

بطور کلی همانگونه که خوانندگان نیز به آن واقفند، نقش اطلاعات حسابداری نیز همانند سایر اطلاعات، افزایش دانستنی ها و یا کاهش احتمال اشتباه است. این اطلاعات ازآنجا که کمی و قابل رسیدگی میباشند اغلب کمك موثری به مدیران تصمیم گیرنده مینماید. نیاز به اطلاعات حسابداری امروزه رشد قابل ملاحظه ای داشته و مدیران بیش از هر زمان دیگر نیاز به اطلاعات تفصیلی حسابداری بخصوص اطلاعات  مربوط به فرآیندعملیاتی و بهای تمام شده را دارند. گزارش های حسابداری مدیریت برای تامین نیازهای اطلاعاتی مدیران و مسئولان درون سازمان، طرحریزی شده است. بطور دقیقتر،این گزارشها برای مسائلی خاص، تصمیماتی معین یا وضعیتهای ویژه، اطلاعات لازم را تامین مینماید. نظر به اینكه تعداد استفاده کنندگان گزارشهای حسابداری مدیریت با توجه به جدول شماره ١ زیاد نیست (استفاده کنندگان درون سازمانی، مدیران داخلی) لذا به تناسب نیازهای استفاده کنندگان قابل طرح ریزی میباشد.

تاریخچه حسابدارى مدیریت

نهضت مدیریت علمی و پیدایش آارخانجات فولاد و خط آهن را میتوان اولین گام در جهت نیاز به حسابداری مدیریت دانست. براساس تحقیقاتی که توسط جانسون انجام گردید سیستم های اطلاعاتی کنترل مدیریت وهزینه یابی در رشد و توسعه صنایع حمل و نقل و تولید و توزیع در فاصله سالهای ١٨٥٠ تا ١٩٢٥ نقش بسزایی داشته است. تقاضا برای اطلاعات به منظور برنامه ریزی و کنترل داخلی در نیمه اول قرن ١٩ ایجاد گردید. در آن زمان کارخانه هایی مانند نساجی و راه آهن برای ایجاد هماهنگی بین فرآیندهای گوناگون درون سازمان به رویه های اداری داخلی نیاز داشتند. سیستم هزینه یابی کارخانه هایی مانند نساجی توانایی سنجش بازده تبدیل انواع مواد اولیه به کالای ساخته شده را دارا بودند. تا سال ١٩٢٥ نوآوریها برای ارتقاءکارایی موسساتی بود که در زمینه تولید انبوه محصولات استاندارد با سهم نسبتآً زیاد هزینه دستمزد تلاش فعالانه  ای داشتند اما تقاضا برای یك سیستم حسابداری مدیریت که کنترل و هماهنگی فعالیتهای متنوع یك شرکت را تسهیل کند پس از  بروز پدیده ادغام افقی و شرکتهای چند فعالیته ایجادشد.

نسبت معروف بازده سرمایه گذاری به عنوان پاسخی به ظهور شرکتهای بزرگ و ابزاری برای کنترل عملیات غیرمتمرکز آنان از نوآوریهای بزرگ حسابداری مدیریت تاسال ١٩٢٠ محسوب میشود.

در سالهای میانی قرن بیستم موضوعاتی مانند قیمتگذاری انتقالی با رویكردهایی چون هزینه یابی کامل و هزینه یابی استاندارد همراه بود  در حدود سالهای ١٩٦٠ حسابداری مدیریت شاهد بروزجریان قابل توجهی از کاربرد مدلهای مقداری در مسایل برنامه ریزی و کنترل بود. تغییر شرایط محیطی و درونی سازمانها و پیشرفت تكنولوژی ، معیارهای جدیدی را برای حسابداری مدیریت مطرح کرده است که روشهای سنتی پاسخگوی آن نیستند و از این رو حسابداری مدیریت درخدمت اهداف استراتژیك شرکت قرار گرفت.

 

منابع و مأخذ:

فارسی

١- اصول حسابداری مدیریت جلد سوم ترجمه

. دکتر ایرج نوروش، نشر ترمه زمستان ١٣٧٧

٢ حسابداری مدیریت دکتر رضا شباهنگ مرکز -

تحقیقات تخصصی حسابداری و حسابرسی.

نوشته شده در تاریخ شنبه 25 شهریور 1391    | نام دانشجو: خانم عموشاهی    |    | نظرات()